پناه گاههای کوهستانی می توانند خدماتی به کوه نوردان ارایه دهند که با سرپناه و محل خواب ساده شروع می شود. برخی از آنها در مناطق دورافتاده خدمه ندارند اما برخی دارای خدمه هستند که غذا و آشامیدنی و سایر خدمات ارایه می دهند. امکانات پناه گاهها معمولا در دسترس همگان است و برخی از آنها نیاز به رزرو جا دارند.
انجمن کوه نوردی سوئیس در حدود 150 سال پیش (سال 1863 میلادی ) پناهگاه ساخته است. در ایالات متحده امریکا، باشگاه کوه نوردی آپالاچی اولین پناهگاه را در مدیسیون اسپرینگ در نیوهمپشایر در سال 1889-1888 ساخته است.
امداد و نجات کوهستان
بحث امداد و نجات مقوله ای است جداگانه. گروه های امداد و نجات در تمامی دنیا افرادی هستند حرفه ای و داوطلب که برای این کار آموزش دیده اند و کار با تجهیزات حرفه ای را فرا گرفته اند، امداد رسان باید کار فنی با طناب و امدادرسانی در برف، بهمن، یخ ،شکاف یخی، یخچال و محیط های مرتفع و دورافتاده کوهستانی را فرا گرفته باشد. راهنمایان بومی و امدادگران حرفه ای داوطلب در اکثر نقاط جهان وظیفه امداد رسانی کوهستان را بعهده دارند. امداد و نجات در تمامی جهان رایگان انجام می پذیرد اما هستند کشورهایی که برای این کار هزینه دریافت می کنند. به طور مثال امدادرسانی در سوئیس بسیار گران است و از 2 تا 4 هزار دلار هزینه در بر دارد.
بد نیست از عرف ، قوانین و آنچه که در سایر نقاط جهان وجود دارد آگاه باشیم تا بدانیم در مواقعی که حادثه ای رخ می دهد باید با کجا تماس بگیریم و توقع داشته باشیم چه کسانی به ما کمک کنند!
رشته کوه آلپ
تاریخ طولانی کوه نوردی در کوه های آلپ منجر به ساخت تعداد زیادی پناه گاهها و جان پناه های خصوصی در امتداد مسیرهای کوه نوردی شده است. این پناه گاهها با توجه به مکان و امکانات آنها دسته بندی می شوند، ممکن است تخت یا ماتراتزنلاگر(اتاق تشک) برای اقامت شبانه داشته باشند.
اتاق تشک ویتوریو امانئول، ایتالیا
بریتانیا و ایرلند
رسم است که پناهگاههایی با امکانات نسبتا ابتدایی برای اقامت وجود دارند که نزدیک به مناطق کوه نوردی هستند و ساختمانی بوده اند که تغییر کاربری یافته اند (ساختمان متروکه یک معدن یا یک کلبه چوبی) و جز در مواقع اضطراری در آنها به روی عابران باز نمی شود. بسیاری از باشگاه های کوه نوردی در بریتانیا چنین سرپناه هایی در اسنودونی یا در لیک دیستریک دارند. یک نمونه معروف کلبه یادبود چارلز اینگلز کلارک زیر صخره های شمالی بن نیوس در اسکاتلند است. این کلبه در ارتفاعات کوهستانی به صورت هدفمند ساخته شده است.
جان پناه برتول در سوئیس
جمهوری چک
در جمهوری چک و اسلواکی شبکه ای متراکم از پناه گاههای کوهستانی (چاتا) در بسیاری از مناطق کوهستانی و جنگلی وجود دارد. برخلاف وضعیت گذشته که توسط اتحادیه رسمی توریستی اداره می شد حالا مالکیت مرکزی ندارند و اغلب در اختیار بخش خصوصی هستند. پناه گاههای رسمی درواقع شبیه به مهمان خانه ها هستند و توسط مدیرانی تمام وقت اداره می شوند. در چکسلواکی سابق در دوران کمونیست، پناه گاههای کوهستانی نقش مراکز اجتماعی و فرهنگی را داشتند. پیاده روی و کوهپیمایی در آن زمان ویژگی های سبک زندگی مستقل را داشت که تحت کنترل دولت نبود.
پناه گاه بیلیکوا در اسلواکی
نروژ
موسسه کوه پیمایی نروژ حدود 460 خوابگاه را در کوهستان ها و مناطق جنگلی اداره می کند که 400 خوابگاه آن نظیر مسافرخانه ها می باشد. بسیاری از این خوابگاه ها فاقد خدمه هستند و تمامی سال باز می باشند، در حالی که خوابگاه های دارای خدمه فقط طی تابستان ها باز هستند.
پناه گاه فاناراخیاتا در ارتفاع 2065 متری نروژ
لهستان
پناهگاههای لهستان و جان پناه ها توسط جامعه گردشگری لهستان اداره می شوند. اکثر آنها فقط جای خواب و استراحت ارایه می دهند. امکاناتی برای ارایه غذا وجود ندارد، پناه گاههای لهستانی موظف به پناه دادن به هر شخصی می باشند که قادر به پیدا کردن جایی دیگر قبل از غروب آفتاب نمی باشد. هر چند که ممکن است امکانات آن چندان مناسب نباشد، فاقد اتاق تشک یا امکانات گرمایشی باشد) پناه گاهها باید برای هر مسافر یا کوه نورد آب جوش رایگان ارایه دهند.
پناه گاه مورسکی اوکو در لهستان
پناه گاه ساموتنی در لهستان
ایالات متحده امریکا
در ایالات متحده امریکا نیز پناهگاههای بی شماری وجود دارد که روی کوه های راکی، کوه های آپالاچی و سراسر مناطق کوهستانی مین پراکنده هستند. پناه گاههایی نظیر "کوه های سفید" سرویس کامل از ماه ژوئن تا نیمه های سپتامبرارایه می دهند(آشپز غذا سرو می کند) درمابقی ماه های سال سلف سرویسی هستند.
پناه گاه گرین لیف، امریکا
نیوزلند
وزارت حفاظت نیوزلند مدیریت شبکه ای بیش از 950 پناهگاه را در اشکال و اندازه های مختلف بعهده دارد
جان پناه دلا سله در فرانسه
پناه گاه کنتراهرباس، پرو
منبع : ویکی پدیا
